Yerin ikinci nəhəng daxili gölü olan Xəzər dənizinin ekoloji cəhətdən ölü zonaya çevrilmək təhlükəsi var və alimlər hesab edirlər ki, nəticələr Məkrəzi Asiya və şərqi Avropa ölkələrində özünü biruzə verəck.
Xəzəri beş ölkə əhatə edir - Azərbaycan, İran, Qazaxıstan, Rusiya və Türkmənistan, ancaq Volqa çayının bura gətirdiyi Rusiya sənaye müəssisələrinin qalıqları dənizi hər şeydən çox çirkləndirir.

Hesablamalara görə, reqionun neft ehtiyatları 200 mlrd barreldən çoxdur ki, bu da onu Yaxın Şərqdən sonra ikinci yerə qoyur. Çirklənməni törədən ən mühüm mənbələrdən biri də neft yataqlarının kəşfiyyatı və istismarıdır.
World Resources şirkətinin beynəlxalq hüquq üzrə məsləhətçisi Baxman Aqay Diba məlumat verir ki, ətraf mühitin çirklənməsi baxımından Azərbaycanın neft müəssisələri dünyada ən pislərinə aid edilir. Azərbaycan artıq 80 ildir ki, Xəzərin resurslarından istifadə edir.

Dənizdə suyun səviyyəsinin qalxması həmçinin problemlər yaradır. Məsələn, 1978-1995-ci illərdə Qazaxstanda 700-dən 1.2 minə qədər neft buruqları batırılmışdır, bu barədə Qazax tətbiqi ekologiya agentliyinin məsləhətçisi Aleksandr Bolşoy məlumat vermişdir. O əlavə etmişdir ki, bəzi buruqlardan neft sızmaları da baş verir.
Xəzərin müxtəlif hissələrində neft çirklənməsinin səviyyəsi məhdud yol verilən konsentrasiyanı 1.5-11.8 dəfə keçir, Bolşoy dedi.

Şimali Xəzərdə mis konsentrasiyası yol verilən məhdud səviyyəni 3.9 dəfə keçir. Türkmənistanda Çeleken yarımadasından çox da uzaq olmayan yerdə sinkin bu həddi 7.2 dəfə keçmişdir.

Baxmayaraq ki, mis və sink qida əlavələri kimi istifadə edilir, onlar ağır metal hesab edilir, ki, müəyyən konsentrasiyada onlar qida məhsullarında toplanaraq insanlara və faunaya zərər vura bilərlər.
Qidada və kürü hazırlanmasında istifadə olunan nərə balıqları Xəzərdə külli miqdarda məhv olur. Bolşoyun firkinə görə, canlı varlıqların orqanizmində toplanan zəhərli maddələrin miqrasiyası bu hadisələrin səbəbidir.
Neft və qaz institutu nəzdində reqional ekoloji problemlrin elmi mərkəzinin direktoru Muftax Diarov məlumat vermişdi ki, Xəzərin şimal sahilində yerləşən, Qazaxstanın qərb əyaləti olan Atırauda neft sənayesinə nə qədər çox sərmayə qoyulursa, bir o qədər də xəstəliklərin sayı artır.

Əsas məsələ mövcud qanunlara əməl edilməsidir', Aqay Diba xəbər verdi.
Xəzərdə qeyri-qanuni və tənzimlənməmiş balıq ovu Xəzərdə nərə balıqlarının sayını 80% -dən çox artırmışdır. Aqay Diba əlavə etdi ki, amerikan hökuməti kürü verən bir sıra balıqların yoxolma təhlükəsi olan növ elan edilməsi ehtimalına baxır.
'Bu yaxınlarda bütün Xəzəryanı ölkələr Xəzər dənizinin mühafizəsi haqqında konvensiya imzalayıblar, ama bunun qəbulu hələ icra demək deyildir', - xorvatiyalı ekoloq Lybomir Eftich xəbər verdi.

İran Cənubi Xəzərin ekoloji problemlər üzrə institutunun direktoru Həmid Əmiribrahimi dedi ki, gec-tez əgər cari çiklənmə səviyyəsi saxlanılarsa, insanlar xəzəri məhv edəcəklər.