İRAN

İran İslam Respublikası – Asiyanın cənub-qərbində yerləşir. Şimaldan Ermənistanla, Azərbaycanla, Türkmənistanla, şərqdən – Əfqanıstan və Pakistan, qərbdə - İraq və Türkiyə ilə həmsərhəddir. Şimaldan Xəzər dənizi və cənubda Oman köfhəzi, Hörmüz boğazı və Fars köfhəzi ilə su sərhədləri var.
Ölkənin ərazisi 1648000 km2. İranın əhalisi (1998-ci il) 68960000 nəfər təşkil edir. Əsas etnik qruplar: farslar, azərbaycanlılar və kürdlər. Əhalinin əksəriyyəti müsəlmanlardır.
Dövlət dili fars dilidir.
Paytaxtı Tehran şəhəridir.
Ölkənin ruhani lideri Rəhbər hesab olunur. Ali qanunverici hakimiyyət orqanı Parlamentdir.

İran ölkəsi Azərbaycanın cənub sərhədində Xəzər və Omman dənizi arasinda vaqi olub. İran çox millətli dövlətdir. Bunların ən böyüyü Azərbaycan Türkləri , Farslar, Kürdlər, ve Ərəblərdir. Ölkənin etnik tərkibi heç bir siyahıya götürülməyib, amma bəzi mənbə'lərə görə statistik göstəricilər belədir: , Azərbaycan Türkləri - 23%,Farslar - 51%, Giləki-mazandarani - 8%, Kürd - 5%, Ərəb - 3%, Türkmən - 2%, Bəluç - 2%, Lur - 1% və digərləri - 1%.
Əhalinin böyük əksəriyyətinin Azərbaycan Türkləri olmasına baxmayaraq Türk dilində oxuma-yazma qəti qadağan edilmişdir. İranı 1925 ilinə kimi, min ilə yaxin Türk mənşəli sülalələr idarə etmişlər. 1925-ci ildə isə Farslar ingilislərin yardımıyla hakimiyyəti ələ keçirtmişlər. Bundan sonra hakimiyyətə keçən şah fars şovinistliyini bildirmək üçün Pəhləvi soyadını qəbul etmişdir. 1925-1979-ci illər boyunca Türk dilində rəsmi yazmaq, nəşr etmək və danışmaq qadağan edilmişdir. Bir neçə kitabdan başqa, Azərbaycan dilində heç bir kitab çap edilməmişdir.
Radio yayımında gündə bir-iki sa'at Fars dilinə qarışıq Azərbaycan dilində verlişlər yalnız Təbriz və Urmiya radio stansiyalarından yayımlanır. Bu səviyyə İslam Cumhuriyyəti dövründə də dəyişilməyib.
İran dövləti Azərbaycan Türklərini assimilyasiya etmək üçün parçalama siyasəti yürüdür. Tarixi Azərbaycan-Türk torpaqlarını bir neçə vilayətə (Ostan) ayıraraq Türk millətinin iradəsini qırmağa çalışır. Azərbaycan torpaqlarında kütləvi şəkildə iyrənc Farslaşdırma siyasəti yürüdülür. Azərbaycan Türkcəsində qəzet və dərgilər himayə olunmur.
İRANIN ƏN BÖYÜK ŞƏHƏRLƏRİ
(2005-ci il siyahısına görə)
Təbriz
Məşhəd
İsfahan
Ahvaz
İranın ən böyük azərbaycanlı şəhərləri və onların əhalisi(2005-ci il səyahəsinə görə)
Təbriz
1,350,000
Urmiyə
725,000
Ərdəbil
470,000
Zəncan
390,000
Xoy
320,000
Marağa
218,000
İRANIN OSTANLARI
• Buşəhr
•Cənubi Xorasan
• Çahar-Mahal və Bəxtiyari
• Ərdəbil
• Fars
• Gilan
• Gülüstan
• Həmədan
• Hörmüzgan
• İlam
• İsfahan
• Kirman
• Kirmanşah
• Kohgiluyə və Buyer Əhməd
• Kürdüstan
• Luristan
• Mazandaran
• Mərkəzi
• Qəzvin
• Qərbi Azərbaycan
• Qum
• Razavi Xorasan
• Simnan
• Sistan və Bəlucistan
• Şərqi Azərbaycan
• Şimali Xorasan
• Tehran
• Xuzistan
• Yəzd
• Zəncan